Dziegieć

Od wieków dziegieć był wykorzystywany w medycynie naturalnej. Posiada on wiele pozytywnych właściwości i jest też skuteczną metodą w leczeniu wielu chorób, niestety jego stosowanie może również skutkować pewnymi konsekwencjami ubocznymi oraz posiadać działania niepożądane. Czym jest dziegieć i jak powstaje oraz jakie posiada zastosowanie? Jakie są rodzaje dziegciów oraz na co zwrócić uwagę przy ich stosowaniu? Na te i wiele innych pytań postaramy się odpowiedzieć w niniejszym artykule.

Dziegieć – co to jest i jak powstaje?

Dziegieć potocznie nazywany jest smołą drzewną, co jest związane z jego kolorem oraz konsystencją. Jest to ciemna, ciemnobrunatna lub niemalże czarna, tłusta oraz lepka substancja, która pozyskiwana jest z drewna różnych gatunków drzew oraz jego pochodnych (głównie kory). Dziegieć to naturalna maź o bardzo specyficznej oraz intensywnej woni oraz wyjątkowo skutecznych właściwościach. Opisywana substancja powstaje w procesie suchej destylacji drewna, kory, torfu bądź węgla. Produkt, z którego otrzymuje się dziegieć (najczęściej z sosny, brzozy, buku i jałowca) podgrzewany jest to temperatury od 400°C do nawet 1000°C metodą na sucho tj. bez dopływu powietrza. W trakcie procesu dochodzi do powstania kilku gazów (dwutlenek węgla, tlenek węgla, metan oraz etylen) oraz pary (aceton, kwas octowy, metanol oraz dziegieć), które ulegają skropleniu w procesie chłodzenia. W ten oto sposób powstaje dziegieć. Jego rodzaj uzależniony jest oczywiście od materiału, z którego został wytworzony. Ma on również duży wpływ na jego końcowy skład oraz właściwości. Różne rodzaje dziegciów swoje zastosowanie znalazły w lecznictwie już w czasach pradawnych. Ówcześnie wykorzystywane są także w kosmetyce. Niektórzy badacze twierdzą, iż jego stosowanie związane jest z ryzykiem wystąpienia negatywnych skutków dla organizmu. Jest to związane z faktem, iż czasami w skład dziegciu wchodzą substancje toksyczne (benzopiren, pochodne amino naftalenu, chinoliny czy antracenu).

Dziegieć – zastosowanie i działanie

Dziegieć, niezależnie od rodzaju posiada bardzo szerokie zastosowanie w lecznictwie, kosmetologii a nawet budownictwie. Niegdyś był również wykorzystywany jako produkt konserwujący (ochronny) odzież. W Polsce, pomiędzy piętnastym a dziewiętnastym wiekiem, dziegieć był bardzo ważnym produktem eksportowym. Ponadto, wykorzystywany był kiedyś, tak jak i dziś w leczeniu kości, racic czy kopyt wielu zwierząt. Dawniej stosowano dziegieć również w połączeniu ze smołą jako uszczelniacz do drewnianych pojemników np. beczek czy łodzi. Była to też idealna maź do piast w kołach, jako klej czy środek impregnujący liny i skóry. Ówcześnie stosowany jest głównie w medycynie oraz kosmetyce. Najczęściej wykorzystuje się do tych celów dziegieć brzozowy, który stanowi bazę wielu naturalnych leków i kosmetyków. Badania pokazują, że wykorzystywany jest skutecznie przy infekcjach dróg oddechowych, chorobach pasożytniczych czy różnych chorobach skórnych (grzybica, łuszczyca, AZS – atopowe zapalenie skóry, trądzik, łupież itp.). Pomaga on także w łagodzeniu zapalnych stanów skóry (rany czy owrzodzenia). Dziegieć dobrze oczyszczony, o dobrym składzie posiada pozytywny wpływ na przewód pokarmowy (działanie oczyszczające ze szkodliwych produktów przemiany materii) i pracę serca. Posiada on świetne właściwości antyseptyczne oraz bakteriobójcze.

Dziegieć – rodzaje i charakterystyka poszczególnych dziegciów

W literaturze przedmiotu wyróżnia się kilka rodzajów dziegciów, w zależności od materiału, z jakiego zostały wytworzone. Do najbardziej popularnych dziegciów zalicza się: dziegieć brzozowy, dziegieć bukowy, dziegieć jałowcowy oraz dziegieć sosnowy, jak i dziegieć węglowy, nazywany również mineralnym.

Dziegieć brzozowy wykazuje świetne działanie keratolityczne tj. zmiękczające oraz rozpuszczające zrogowaciały naskórek oraz keratoplastyczne tj. odnawiające naskórek, jak i przeciwzapalne, antyseptyczne, grzybobójcze, bakteriobójcze i dezynfekujące. Pomaga on bardzo skutecznie w walce z chorobami skóry (łuszczyca, atopowe zapalenie skóry, trądzik, liszaje), łupieżem, nadmiernym łojotokiem. Dodatkowo, idealnie wpływa na spłycenie blizn, działa leczniczo na trudno gojące się rany czy odleżyny. W kosmetyce może występować pod różnymi nazwami, głównie: Tar, Pix Betulae, Oleum Betulae, Pyroleum Betulae czy Betula Yar. Więcej na temat dziegciu brzozowego znajdą Państwo w artykule: Dziegieć brzozowy – właściwości i działanie.

Dziegieć bukowy wykazuje podobne działanie jak dziegieć brzozowy, głównie antyseptyczne i bakteriobójcze. Stosuje się go głównie u zwierząt kopytnych – do ochrony kopyt. Świetnie zabezpiecza on strzałki kopytowe przed bakteriami czy wilgocią (osusza on je i chroni przed ich gniciem oraz dezynfekuje). W kosmetyce zwierzęcej występuje pod nazwą: Oleum Fagi empyreumaticum, Pix liquida Fagea lub Pyroleum Fagi.

Dziegieć jałowcowy ma rewelacyjne właściwości przeciwzapalne, redukujące oraz odkażające. Jest bardzo skuteczny w walce z łuszczycą, trądzikiem, łupieżem, liszajem, a nawet czyrakami i zakażeniami pasożytniczymi skóry. Stosowany jest w środkach odkażających drogi moczowe oraz poprawiających trawienie. Dziegieć jałowcowy w składzie kosmetyków występuje pod nazwą: Pix Oxycederi, Pix Cadi, Pyroleum Oxycederi, Juniper Tar oraz Juniper Tar Oil.

Dziegieć sosnowy w niskich stężeniach tj. 1-10% działa keratoplastycznie, natomiast w wysokich stężeniach tj. 15-20% keratolitycznie. Wykazuje także działanie przeciwświądowe, antyseptyczne, przeciwzapalne oraz przeciwbólowe i przeciwpasożytnicze (również roztocza). Według badaczy zabija również bakterie gruźlicy. Dziegieć sosnowy występuje w kosmetologii pod nazwą: Pix Pini, Pyroleum Pini, Pix Liquida oraz Resina empyreumatica liquida.

Dziegieć mineralny, nazywany również węglowym, ma zdolności hamujące procesy życiowe w komórkach. Wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, złuszczające oraz przeciwwysiękowe i antyseptyczne. Zmiesza idealnie skórę i zapobiega jej rogowaceniu. Wpływa na nadmierne wydzielanie łoju, dlatego też stosowany jest przy łojotoku, łojotokowym zapaleniu skóry, trądziku, liszajach czy grzybicach. Inne nazwy dziegciu mineralnego to: Pix Carbonis, Pix minera lis, smoła węglowa, smoła pogazowa, smoła mineralna, maź pogazowa, Coal Tar oraz Caoltar.

Dziegieć w kosmetyce

W wielu aptekach oraz dobrych sklepach zielarskich znaleźć można mnóstwo produktów, które w swoim składzie zawierają dziegieć (różnego rodzaju dziegieć). Należą do nich szampony, mydła, żele pod prysznic, kremy oraz balsamy. Dostępne są również wybrane rodzaje dziegciu w formie czystej tj. do rozcieńczenia. Najczęściej rozcieńcza się je w niewielkiej ilości oleju (głównie w oleju z pestek winogron, oleju sezamowego) i dodaje do produktów myjących (mydło, żele pod prysznic, szampony) oraz balsamów, kremów i różnego rodzajów maści. Zaleca się także zaaplikować kilka kropelek dziegciu w czystej postaci do kąpieli stóp. Co więcej, coraz częściej używany jest on do produkcji kosmetyków przeciwzmarszczkowych, gdyż wykazuje świetne działanie redukujące zmarszczki.

Toksyczność dziegciu

W roku 1915 roku podczas badań odkryto negatywne, a nawet toksyczne i często rakotwórcze właściwości niektórych substancji, które wchodzą w skład dziegciu. Wspomniane negatywne działanie obserwuje się głównie podczas stosowania dziegciów bardzo źle lub słabo oczyszczonych, dlatego też należy zainwestować w preparaty certyfikowane, a zrezygnować z tych niewiadomego pochodzenia oraz niezbadanych. Wyróżnia się następujące toksyczne pochodne substancje w składzie dziegciu: pochodne fenantrenu, antracenu, chryzenu, chinoliny, aminonaftalenu, stilbenu oraz dibenzoakrydyny, jak i benzopiren. Substancje te występują w składzie zarówno dziegciów roślinnych, jak i mineralnych tj. węglowych, maź pogazowa. Badani podkreślają jednak, że dziegieć nie musi wywołać żadnych działań niepożądanych, o ile w czasie jego stosowania zachowa się pewne środki ostrożności. Nie zaleca się jego stosowania przez kobiety w ciąży oraz kobiety, które karmią piersią – gdyż może wywołać on działania teratogenne tj. przyczynić się do powstania pewnych wad płodu. Należy również korzystać z jego właściwości z umiarem – najlepiej nie dłużej aniżeli 6 tygodni. Zbyt długie korzystanie z jego dobrodziejstw może przyczynić się do niewydolności nerek oraz wątroby, jak i skutkować obumieraniem tkanek czy sprzyjać tworzeniu rozrostów nowotworowych. Należy pamiętać, iż podczas stosowania i po kuracji dziegciem nie wolno wystawiać skóry na ekspozycję promieni słonecznych.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj